Print
Hits: 22502

प्रत्येक स्त्री आपल्या सौंदर्याबाबत जागरूक असते. किंबहूना तिने तसे असावेच. प्रत्येकीस केवळ चेहऱ्याचे सौंदर्य वाढवून अथवा त्याच्याबाबत विचार करून चालत नसते किंवा महाग आणि अद्ययावत सौंदर्य-प्रसाधनांचा वापरही तिने केला, की ती सुंदर दिसू लागते, असे नव्हे. त्यासाठी तिचा देहही आंतरिक आणि बाह्य पातळीवर सुंदर हवा.

देहाची सुंदरता व स्त्रीचे सु-आरोग्य या दोन्ही बाबी परस्पर-निगडीत व परस्पर पुरक असतात. सुंदर देहात तेवढाच सुंदर आत्मा वा मन वास करत असणे आवश्यक ठरते, अन्यथा स्त्री-सौंदर्यास उठाव येत नसतो. स्त्रीच्या सौंदर्याचे वर्धन करण्यासाठी तिने आपल्या दैनंदिन जीवनात संतुलीत आहार व नियमित व्यायाम ही द्वीसूत्री विसरू नये.

मानवी जीवन सुखी, समाधानी असेल, तर आपोआपच त्याची आभा तिच्या चेहर्‍यावर पडते. स्त्रीचा निंयत्रीत व पौष्टीक आहार आणि व्यायाम यांची जोडही यास हवी. निसर्गाने आपल्याला केवळ उर्जा, वातावरण, पाऊस, हवा, इ. दिले आहे, असे नाही, तर त्यात उपलब्ध असणारी वनस्पती, फळे भाजीपाला केवळ सु-आरोग्य बनविण्यास नव्हे, तर आपल्याला प्राकृतिक सौंदर्य-प्रसाधने देण्यासही जबाबदार असतात. म्हणूनच आपण आरोग्य, आहार, व्यायाम, व सौंदर्य या महत्वपूर्ण बाबींची सांगड यशस्वीपणे घालून जीवनात समाधान, स्थैर्य आणण्याचे प्रयत्‍न करणे. ही त्याबाबत उपयुक्त माहिती व या सर्वांचा विचारच आहे.

नैसर्गिक सौंदर्य व निसर्ग
निसर्गाजवळ नैसर्गिक सौंदर्याचे भांडार भरलेले आढळते. आपण जी कृत्रिम सौंदर्य-प्रसाधने वापरतो, त्यांच्यातील बरेच गुणधर्म यांच्यातही आढळतात. यांच्यामुळे आपल्या शरीरास केवळ सौंदर्य प्राप्त होते असे नव्हे, तर सु-आरोग्यही प्राप्त होत असते.

विशेषत: स्त्री- सौंदर्य हे तिच्या त्वचेच्या कांती आणि पोत यावर निर्भर असते. आपल्या दैनंदिन आहारातूनच स्त्रीला आपल्या सौंदर्य व आरोग्यात भर घालण्यास मदत होते. कारण आपल्या सौंदर्यवर्धनास उपकारक अशी प्रथिने, खनिजे, जीवनसत्व इ. आपल्याला स्वयंपाकघरात असणारी फळे, भाज्या, मसाले, डाळी, फूल, पाने, सुके मेवे इ. सर्वांतून या उपकारक घटकांचा मसाला भरलेला असतो आणि जर त्यांचा योग्यवेळी, योग्यप्रकारे वापर केला गेला, तर त्वचेच्या आरोग्य व सौंदर्य- वर्धनास पुष्टी मिळते. आणि मग स्त्रीला कृत्रिम प्रसाधानांची आवश्यकता भासत नाही तिचे रूधिराभिसरण योग्य प्रकारे होऊ लागते व त्यामुळे तिची कांती सुधारत जाते.

जन्मत: आपली त्वचा कोमल, मुलायम असते. परंतु वाढत्या वयात प्रथिने, नैसर्गिक तत्वे यांची जी त्रुटी तिच्यात निर्माण होत जाते, त्यामुळे त्या सौंदर्यास बाधा येत जाते, सतत फास्ट फूड, कृत्रिम प्रसाधने यांच्या नादी लागल्याने व त्यांचा वापर केल्याने शरीरांतर्गत संतुलन बिघडते आणि त्वचेतील उपजत असणारी स्निग्धता व कोमलता संपुष्टात येते.

याखेरीज चिंता, तणाव, क्रोध, निराशा, उच्च रक्तदाब यापैकी कशाचीही शिकार जर ती स्त्री असेल, तर त्याचे विपरीत परिणाम तिच्या त्वचेवर झाल्याखेरीज राहत नाहीत.

जेव्हा देह आहाराने संतुष्ट होईल, तेव्हाच प्रत्येकीस आत्मिक समाधानाचे सौंदर्य प्राप्त होईल व त्यामुळेच तिची त्वचा, डोळे, दात, नखे, केस, इ. चे सौंदर्य वाढेल.

आपला कोठा साफ राहणे महत्वाचे असते. जर कोठा साफ राहिला नाही, तर त्या स्त्रीचे शरीर-स्वास्थ्य व सौंदर्य य दोहोंवर विपरीत परिणाम होत राहतो. आपण आपला दैनंदिन आहार असा ठेवावा की, ज्याचे सहजतेने पचन करता येईल. आपल्या चेहऱ्याच्याच नव्हे, तर सर्व बाह्य त्वचेच्या सौंदर्यांत भर पडण्यासाठी व ते वाढण्यासाठी पोटात सत्वे आपल्या पोटात जातात व त्वचेस मुलायमपणा, नाजूकपणा मिळतो.

सौंदर्य व स्वच्छता यांचाही निकटचा संबंध आहे. विशेषत: तारूण्य उलटू लागलेल्या स्त्रीच्या बाबतीत तर याला आगळेच महत्व प्राप्त होत असते. त्वचा-विशेषत: चेहऱ्याची आणि हात, पाय यांची त्वचा- जर वेळच्या वेळी स्वच्छ केली गेली नाही, तर त्यामुळे अनेक त्रास उद्‌भवतात. उदा. प्रत्येकीने आपला चेहरा रोज स्वच्छ पाणी व साबण वापरून धुणे जरूर असते, म्हणजे यावर चढलेला मळ, तेलकटपणा निघून येतो. अन्यथा तिच्या त्वचेच्या छिद्रांत हे अडकून बसतात आणि त्वचेचे आरोग्य व पर्यायाने सौंदर्य बिघडवणाऱ्या पुटकुळ्या, तारूण्य पिटिकाही तिच्या चेहऱ्यावर येतात.

त्वचेच्या सफाई एवढेच, केसाच्या स्वच्छतेस आणि आरोग्यास देखील तेवढेच महत्व असते. केसांना वेळीच तेल लावणे, योग्य साहित्य वापरून ते धुतून स्वच्छ करणे, मान, गळा हे देखील चोळून धुणे इ. गोष्टी महत्वाच्या असतात. केस, मान, गळा इ. भाग जर स्वच्छ व आरोग्ययुक्त राहतील तर स्त्रीचे सौंदर्य देखील वाढेल. याखेरीज आपल्या झोपण्याच्या वेळा, आपण रोज किती वाजता झोपून किती वाजता उठतो, या सर्व बाबी महत्वाच्या असतात. आपले आरोग्य आणि सौंदर्य या दोहोचे जतन करण्यास त्यांचा उपयोग होतो.

आजच्या धकाधकीच्या जीवनात आपण नैसर्गिक सौंदर्य व आरोग्यवर्धन याकडे पूर्णत: दुर्लक्ष करतो. कृत्रिम साधने, प्रसाधने यांचा अधिक वापर करतो. यामुळेच आरोग्य ढासळून स्त्रीचे सौंदर्यही धोक्यात येते. म्हणूनच या सवयींचे दुष्परिणाम टाळण्यासाठी व निसर्गाच्या अधिकाधिक जवळ जाण्यासाठी प्रत्येकीने पुढील काही बाबी विचारात घेऊन त्यांचे कटाक्षाने पालन करणे आवश्यक ठरते.

रोज सकाळी उठल्यावर अनुशापोटी ३-४ पेले पाणी प्यावे. एकदम न जमलास थोडे-थोडे, पण पर्याप्त प्यावे. त्यामुळे पोट, कोठा साफ राहतो, आपल्या शरीरात जमलेले विषजन्य घटक पाण्यावाटे बाहेर टाकण्यास मदत होते. त्यामुळे त्वचाही निरोगी राहते.

रोज थोडावेळ मोकळ्या हवेत वावरणे, लांब श्वास घेऊन तो सोडणे, याला महत्व असते. त्यामुळेदेखील शरीर निरोगी राहते. चालताना काही वेळ अनवाणी चालणे जरूरी असते.

ऋतुमानानुसार थंड अथवा कोमट पाण्याने स्नान करावे. खूप कडक तापलेल्या पाण्याने त्वचेस हानी पोहोचू शकते. अंग चोळून स्नान केल्याने त्वचा टवटवीत राहते व चित्तही प्रसन्न राहते, आपले जेवण, नाश्ता, झोप इ. च्या वेळा निश्चित करा व शक्यतो त्या पाळण्याचे प्रयत्‍न करा.

एकाच वेळेस खूप खाऊ नये. ताजे, आरोग्यदायी पदार्थ थोडी भूक ठेवून व थोड्या थोड्या वेळाने खावेत. दोन खाण्यात निदान २-३ तासांचे अंतर ठेवावे. यामुळे आरोग्य सुधारते.

डाएटिंगमध्येच जाडी वाढविण्याचा धोकाही दडलेला असतो. असे भयही काहींना वाटत असते व ते काही प्रमाणात खरेही असते. कारण कमी झालेला आहार वाढवला, की त्यातून जाणाऱ्या कॅलरीजचे प्रमाणही वाढत जाते व या कॅलरी शरीरास तशा अनावश्यकच असतात. म्हणूनच डाएटिंग संपले तरीही नियमित व्यायामामध्ये मात्र खंड पडू देऊ नये.

यामुळे आपल्या शरीराचा मेटॅबोलिक रेट कमी न होताच आपले वजन कमी होईल व सौंदर्यही वाढेल. डाएटिंगमध्ये चालू असताना आपल्याला व्हिटॅमिनच्या गोळ्या आवश्यक असतात का, असा संदेह काही जणींच्या मनात असतो. जर आहारांद्वारे कॅलरी नियंत्रित केल्या आणि तुमची प्रकृती, आरोग्य, संतुलित असेल, कोणत्याही पदार्थातून जीवनावश्यक प्रथिने, जीवनसत्वे इ. जात असतील, तर मग कृत्रिमरीत्या यांचा पुरवठा करणे आवश्यक ठरत नाही. उदा. दैनंदिन आहार पुढील असावा


केव्हा व काय खावे?
प्रत्येक स्त्रीच्या आरोग्य आणि पर्यायाने सौंदर्य याबरोबर हे प्रश्न संलग्न असतात. योग्यवेळी जर योग्य आहार घेतला गेला. तर आपण केवळ निरोगी बनतो असे नाही तर शरीरास अधिक तरतरी व शक्तीदेखील प्राप्त होत असते. यामुळे आपल्याला चांगली झोपही लागते. व त्यामुळेही आपले आरोग्य व पर्यायाने सौंदर्य यांचे जतन होते.

आपल्याला दैनंदीन जेवणांद्वारे आपली भूक तर मिटतेच, परंतू शरीराचे पोषण होते व आपल्याला एक प्रकारचे समाधान देखील प्राप्त होत जाते. म्हणूनच आपल्यापैकी प्रत्येकास आपण काय केव्हा व कसे खावे, हे जाणून घेणे जरूर ठरते. म्हणूनच या संदर्भातील पुढील छोट्या पण महत्वाच्या बाबी आपण नक्‍कीच विसरून चालणार नाहीत.

जेव्हा आपण तीव्र व सौम्य स्वरूपाचा मानसिक तणाव अनुभवत असतो, तेव्हा आपल्या संरक्षण-यंत्रणा नीट कार्य करत नाहीत, तेव्हा आपल्या संरक्षण-यंत्रणा नीट कार्य करत नाहीत. त्यामुळे आरोग्यास धोका पोहोचू शकतो. म्हणूनच अशा वेळी आहारात ‘क’ जीवनसत्व अधिक प्रमाणात घेत जावे. यामुळे भावनिक व मानसिक तणाव कमी होण्यास खात्रीने मदत होईल. तसेच या काळात अधिक कार्बोहैड्रेट असलेले बटाटे, ब्रेड यासारखे खाद्यपदार्थ अधिक खावेत. यामुळे सुरोटॅनिन हे तणाव कमी करणारे जैवरसायन अधिक प्रमाणात स्त्रवते व ताण कमी झाल्याने सौंदर्यास येणारी बाधाही टळते.

काही वेळा विशिष्ट प्रसंगातून जावे लागणार असते. (उदा. इंटरव्ह्यू) व त्यामुळे त्या व्यक्तीच्या जीवनात प्रसंगिक तणाव निर्माण होतो. व तो तिच्या सौंदर्यास मारक ठरतो. म्हणूनच अशा वेळी थोड्या गोड पदार्थाचे सेवन करावे. यामुळे शरीरात उत्तेजक पेप्टाइड्‍स निर्माण होतात व मनावरील ताण कमी होऊन ते प्रसन्न होण्यास मदत होते. पण असे वारंवारच घडत असेल, तर तेवढ्या वेळा गोड खात गेले, तर स्त्रीचे वजनदेखील वाढू शकते हे विसरू नये. व्यायाम करण्याआधी व नंतर तुमच्या शरीरात योग्य प्रमाणात जलांश असणे आवश्यक ठरते. व्यायामाआधी सुमारे दिड ते दोन तास १०० ते ३०० कॅलरीच्या दरम्यान कॅलरी असणारे व कार्बोहायड्रेटयुक्त पदार्थ (पण तेलकट नकोत) खावेत उदा. बिस्किटे, ताज्या फळांचा रस इ. व्यायाम झाल्यानंतर सुमारे वीस मिनिटांनी शरीराचे संतुलन परत आणण्यासाठी पाणी प्यावे व एक तासाने अधिक प्रमाणात कार्बोहायड्रेटस्‌ असलेले पदार्थ खावेत. कारण या दरम्यान शरीरातील ग्लायकोजेन (एक प्रकारची उर्जा) निर्माण करणारे एंझाइम्स्‌ अधिक सक्रिय झालेले असतात व वर सांगितल्यानुसार आहार घेतला, तर शरीर उत्साही आणि तरतरीत राहते.

मासिक पाळी व आहार
या दोहोंचा संबंध स्त्रीचे आरोग्य व सौंदर्य या दोन्हींशी तेवढाच असतो. या कालखांडात जर एखादीस थकवा अथवा शारीरिक परिवर्तन अनुभवास येत असेल, तर तिने अधिक कॅल्शियम असलेले पदार्थ खावेत. उदा. साय काढलेले दूध, कच्ची सॅलड्‍अस्‌, बिनसायीच्या दूधाचे गोड दही, हिरव्या पालेभाज्या इ. ज्या स्त्रिया प्रतिदिन १३०० मि. ग्रॅम कॅल्शियम आपल्या आहारात ठेवतात, त्यांना मासिक पाळीच्या आधी येणारा तणाव, चिडचिडेपणा इ. कमी प्रमाणात अनुभवास येतो. चॉकलेट्‍स, बिस्किटे इ. पदार्थ या काळात खाण्याची इच्छा होऊ शकते व ती पूर्णही करावी, कारण या काळात शरीरातील मॅग्नेशियमचे प्रमाण जरा घटलेले असते व ते बिस्किटे, चॉकलेट्‍स, हिरव्या भाज्यातून मिळते.

तारूण्यपीटिका व आहार
या दोहोंचा परस्परसंबंध हा स्त्रीच्या सौंदर्याशी निगडीत असतो. काहीवेळा अधिक प्रमाणात तळकट गोड वा बटाटायुक्त पदार्थ खाल्ले, तरच आपल्या त्वचेवर फोड येतात, असे मानणे सर्वस्वी खरे ठरत नाही. आपली त्वचा जर नितळ आणि कांतिमान करायची असेल, तर आपल्या दैनंदिन आहारात आपण विशिष्ट बदल, विशिष्ट खाद्यपदार्थ समविष्ट करणे जरूर ठरते. उदा. टोमॅटो, गाजरे, संत्री, विविध डाळी, झिंकयुक्त खाद्यपदार्थ, शेंगदाणे, तसेच ज्या खाद्यपदार्थात आयोडिनचे प्रमाण जास्त असेल, त्यांचे सेवन करणेही टाळावे.

सर्दी, पडसे व आहार
गळणारे नाक, डोकेदुखी, शिंका या सर्वांचा आपल्या सर्दी व पडशाशी संबंध असतो. यामुळे आरोग्यास संतुलन ढळते व त्याचा परिणाम सौंदर्यावरही होतो. अशावेळेस आपल्या दैनंदिन आहारात पाणी, सफरचंद वा त्यांचा रस अधिक असावा. ताज्या सूप्सचाही आहारात समावेश करावा. पडशाची तीव्रता कमी करण्यासाठी संत्रे, द्राक्षे, स्ट्रॉबेरी यांसारख्या फळांचा रस प्यावा. थोडे गरम मसाले असलेले पदार्थही खावेत, कारण या गरम मसाल्यांतून निर्माण होणारे पदार्थ कमी खावेत. कारण यांच्या सेवनामुळे कफ वाढतो.

झोपण्याआधीचा आहार
हा केवळ आपल्याला शांत झोप देण्यास नव्हे, तर त्याद्वारे आपल्या सौंदर्याची जपणूक व वर्धन करण्यास मदत करणारा असतो. झोपण्याआधी खूप जड (पचण्यास) आहार घेणे टाळावे, कारण त्यांमुळे गाढ व शांत झोप लागत नाही. त्याचप्रमाणे चहा-कॉफी या गरम पेयांचे सवेनही टाळावे, कारण त्यातून कॅफिन, टॅनिनसारखे विषजन्य घटक शरीरात जाऊन आपल्या झोपेवर त्यांचा विपरीत परिणाम होतो.

झोपण्याआधी एक टी-स्पून मध वा तेवढाच गोड पदार्थ खावा. यामुळे शरीरात सिरोटॅनिन नामक मधुर असे जैव रसारयन स्त्रवते व त्यामुळेच त्यक्तीस गाढ झोप लागते. जेवढी झोप गाढ, शांत व पुरेशी , तेवढ्या प्रमाणात त्या स्त्रीच्या सौंदर्याची, त्वचेच्या कांतीची जपणूक होते.

शाकाहाराचे महत्व
आजकाल पाश्‍चात्य संस्कृतीमध्ये देखील शाकाहाराचा पुरस्कार करण्यात आढळतो. पुरातन काळापासून मानव हा अधिक्याने मांसाहारीत होता, हे सिध्द होत आहे . तरीही शाकाहाराचे महत्व हे सु-आरोग्य व पर्यायाने सौंदर्य जतन करण्यास केवढे महत्वाचे ठरते, हे आपण विसरून चालणार नाही. मांसाहार करणाऱ्या व्यक्तींमध्ये अधिक शक्ती व बुध्दिमत्ता असते, असा एक सर्वसामान्य गैरसमज आहे. त्यामुळे शरीरास हानीही पोहचू शकते. कारण मांसाहारातून मिळणारे कोलोस्ट्रॉलख्रेरीज सॅच्यूरेटेड आम्ल घटक असतात व रक्तनलिकांस त्यापासून हानी पोहोचू शकते. याउलट फळे, भाज्या इ. तून भरपूर जीवनसत्वे, कॅल्शिअम व अन्य कार्बोहैड्रेट्‌स्‌ प्राप्त होत असतात. मांसाहारातून प्राप्त होणारी प्रथिने आपणास सोयाबीन्स्‌ पनीर, दूध, डाळी, घरगुती, लोणी इ. मधूनही प्राप्त होत असतात व ही पचण्यासही तौलनिकदृष्ट्या खूप हलकी असतात.

याखेरीज प्रत्येक प्राण्याच्या शरीरातील मांसात काही विषजन्य पदार्थ असू शकतात व यामुळे त्यांचे सेवन करणारी व्यक्ती ही विशिष्ट आजाराची शिकार बनू शकते. मांसाहरी व्यक्तींचे शरीर व बांधा हा शाकाहरींपेक्षा अधिक बोजड व बेडौल असतो व त्यामुळेही त्यांच्या शारीरिक सौंदर्यात बाधा येऊ शकते.

मांसाहर शरीरास अधिक शक्ती, उत्साह व बुध्दीमत्ता देतो, असे मानणे गैर ठरते, कारण त्याच तोडीचा शाकाहरी आहार असू शकतो व तो या सर्व गरजांची पूर्ततादेखील करू शकतो. आपल्या शारीरिक, मानसिक, बौध्दिक व आध्यात्मिक विकासासाठी प्रत्येकीने मांसाहारापासून दूर जाऊन शाकाहारच घ्यावा आणि पर्यायाने आपले सौंदर्य जतन करावे.